Hệ thống & Thiết kế nổi lên

01 Ẩn dụ xây thành phố

Một thành phố vận hành trơn tru dù không ai quản hết mọi thứ — không một cá nhân nào nắm toàn cảnh. Nó chạy được nhờ tách mối quan tâm (separation of concerns) thành các module & mức trừu tượng: đội điện, nước, giao thông mỗi đội lo phần của mình mà không cần hiểu toàn bộ.

02 Tách việc DỰNG khỏi việc DÙNG

Một hệ thống nên tách rõ quá trình khởi động (startup) — dựng đối tượng & nối dây phụ thuộc (wiring) — khỏi logic chạy lúc runtime. Đa số ứng dụng trộn lẫn hai thứ: code khởi tạo ad hoc rải khắp logic nghiệp vụ.

RAG  Một thủ thuật quen thuộc là Lazy Initialization: chỉ dựng dịch vụ khi lần đầu cần. Nghe tiện, nhưng nó trộn việc dựng vào việc dùng:

class RagService:
    _retriever = None

    def answer(self, q):
        if self._retriever is None:                 # dựng LẪN trong khi dùng
            self._retriever = FaissRetriever(        # hard-code lớp cụ thể
                index="prod.idx", dim=384, model=OpenAIEmbedder())
        return self._retriever.search(q)             # … rồi mới dùng

class RagService:
    def __init__(self, retriever):     # đã được dựng & nối dây từ trước
        self._retriever = retriever

    def answer(self, q):
        return self._retriever.search(q)   # CHỈ dùng — không dựng gì
# việc dựng FaissRetriever(...) dồn hết về main / nơi lắp ráp

Tách riêng main (Separation of Main)

Dồn mọi khía cạnh dựng vào main (hay một module mà main gọi). Phần còn lại của hệ thống coi như mọi đối tượng đã được dựng & nối dây sẵn. main dựng đối tượng rồi trao cho application — application chỉ việc dùng.

03 Dependency Injection & Inversion of Control

Dependency Injection (DI) là cơ chế mạnh để tách dựng khỏi dùng, áp dụng Inversion of Control (IoC): dời trách nhiệm thứ yếu (như tự đi tìm phụ thuộc) ra khỏi đối tượng, giao cho một đối tượng chuyên trách → mỗi lớp bớt việc, gần SRP hơn.

RAG  Đối tượng tự new phụ thuộc của mình là tự trói vào lớp cụ thể; hãy tiêm chúng qua constructor:

class Pipeline:
    def __init__(self):
        self.embedder = OpenAIEmbedder(key="sk-...")   # tự new → cứng
        self.store    = FaissStore("prod.idx")          # khó thay/khó test
        self.llm      = OpenAIChat(model="gpt-4o")

class Pipeline:
    def __init__(self, embedder, store, llm):   # thụ động: nhận qua constructor
        self.embedder = embedder
        self.store    = store
        self.llm      = llm
# container / main wire: Pipeline(OpenAIEmbedder(...), FaissStore(...), OpenAIChat(...))
# test: Pipeline(FakeEmbedder(), InMemoryStore(), StubLLM())

04 Mở rộng dần & Cross-cutting concerns

Không cần Big Design Up Front (BDUF) — thiết kế đồ sộ trước khi viết dòng code nào. BDUF còn có hại vì cản trở thích nghi với thay đổi. Hãy bắt đầu "đơn giản ngây thơ" nhưng tách rời tốt, giao story chạy được nhanh, rồi thêm hạ tầng khi thực sự cần scale. (Phản ví dụ EJB1/EJB2: không tách concern tốt nên cản tăng trưởng hữu cơ.)

Mối quan tâm cắt ngang (cross-cutting concerns)

Vài mối quan tâm — persistence, security, transaction — không nằm gọn trong một đối tượng mà cắt NGANG nhiều đối tượng (vd muốn persist mọi đối tượng theo cùng một chiến lược). Dù framework & domain đều module hóa tốt, giao điểm mịn của chúng vẫn là vấn đề.

05 Test-drive kiến trúc & trì hoãn quyết định

Nếu viết domain logic bằng POJO tách khỏi các mối quan tâm kiến trúc ở mức code, ta thật sự test-drive được kiến trúc — cho nó tiến hóa từ đơn giản đến tinh vi, thay vì khóa cứng từ đầu.

Phút chót có trách nhiệm (last responsible moment)

Module hóa + tách concern cho phép ra quyết định phi tập trung & trì hoãn. Hãy hoãn một quyết định tới "phút chót có trách nhiệm" — thời điểm muộn nhất mà vẫn kịp — để chọn dựa trên thông tin tốt nhất.

06 Bốn quy tắc thiết kế đơn giản

07 Refactoring — nơi áp ba quy tắc cuối

Có bộ test che chắn rồi, ta được tự do refactor: cứ vài dòng thêm vào lại dừng ngẫm "thiết kế có tệ đi không?"; nếu có thì dọn ngay rồi chạy test để chắc không hỏng gì. Chính bước refactor này là nơi áp ba quy tắc 2–4: bỏ trùng lặp, tăng diễn đạt, tối giản lớp/method (đồng thời tăng cohesion, giảm coupling, tách concern).

RAG  Ví dụ kinh điển khử trùng hiện thực: đừng để is_empty() tự cài lại logic mà size() đã biết:

class ChunkBuffer:
    def size(self):
        return self._count                 # một cách đếm

    def is_empty(self):
        return self._count == 0            # lại tự đếm lần nữa → trùng

class ChunkBuffer:
    def size(self):
        return self._count

    def is_empty(self):
        return 0 == self.size()            # một nguồn chân lý duy nhất

08 Ghi nhớ nhanh