Lớp

01 Tổ chức lớp

Theo convention Java, một lớp đọc xuôi từ trên xuống. Trật tự khai báo có quy ước rõ ràng, để lớp "đọc như một bài báo":

02 Lớp phải nhỏ!

Khác với hàm — đo bằng số dòng vật lý — lớp được đo bằng trách nhiệm (responsibilities). Một lớp có thể chỉ vài dòng mà vẫn quá lớn nếu nó ôm quá nhiều việc.

03 SRP — một lý do để thay đổi

SRP là một trong những nguyên lý OO quan trọng nhất, nhưng cũng hay bị vi phạm nhất. Nỗi lo "nhiều lớp nhỏ thì khó thấy bức tranh lớn" là có thật — nhưng một hệ nhiều lớp nhỏ không có nhiều "bộ phận chuyển động" hơn một hệ ít lớp lớn. Như hộp đồ nghề: nhiều ngăn có nhãn dễ tìm hơn vài ngăn quăng tất cả vào.

RAG  SuperDashboard ôm cả 3 method quản lý phiên bản (version) lẫn mọi thứ khác. Soi vào hệ RAG: một lớp "điều phối" hay phình ra ôm luôn việc theo dõi phiên bản pipeline. Tách phần version ra lớp riêng — nó còn tái dùng được ở nơi khác:

class RagDashboard:                  # nhiều lý do để đổi
    def run_query(self, q): ...      # việc chính: điều phối truy vấn
    def get_major_version(self): ... # … nhưng lại ôm cả version
    def get_minor_version(self): ...
    def get_build_number(self): ...  # đổi cách đánh version = phải mở lớp này

class Version:                       # một trách nhiệm: phiên bản
    def major(self): ...
    def minor(self): ...
    def build(self): ...

class RagDashboard:                  # chỉ còn lo điều phối truy vấn
    def run_query(self, q): ...

04 Cohesion — kết dính

Lớp nên có ít biến instance; mỗi method nên thao tác một hoặc nhiều biến đó. Kết dính (cohesion) tối đa = mỗi biến được mọi method dùng — thường không khả thi, nhưng ta muốn cohesion cao, để biến và method gắn thành một khối logic.

Chia hàm lớn → lộ ra lớp mới

Ví dụ PrintPrimes của Knuth: một hàm lớn, lộn xộn, thụt lề sâu, nhiều biến lạ, coupling chặt. Chia nhỏ nó lộ ra ba trách nhiệm riêng biệt, mỗi cái thành một lớp cohesive:

Chương trình kết quả dài hơn (tên dài hơn, thêm khai báo lớp/hàm như chú thích, thêm whitespace) — nhưng rõ ràng và tổ chức tốt hơn hẳn.

05 Tổ chức để thay đổi · OCP

Thay đổi là liên tục. Mỗi lần đổi là một rủi ro hệ thống thôi chạy đúng. Một lớp Sql sinh chuỗi SQL từ metadata, nhưng chưa hỗ trợ update — muốn thêm thì phải "mở lớp Sql ra" sửa, rủi ro phá code khác và buộc phải retest tất cả.

RAG  Cùng vấn đề trong hệ RAG: một lớp sinh câu lệnh truy vấn store, mỗi loại lệnh mới (search / upsert / delete) lại bắt ta mở lại lớp cũ. Tách thành một abstract base + một lớp con cho mỗi lệnh:

class Sql:                          # thêm lệnh = MỞ lớp này ra sửa
    def create(self): ...
    def select(self): ...
    def insert(self): ...
    def _values_list(self): ...     # util riêng của insert, nằm lẫn ở đây
    # muốn thêm update() → phải sửa lớp Sql, retest mọi thứ

class Sql(ABC):                     # đóng với sửa đổi
    @abstractmethod
    def generate(self) -> str: ...

class CreateSql(Sql): ...
class SelectSql(Sql): ...
class InsertSql(Sql):
    def _values_list(self): ...     # util dời vào ĐÚNG lớp con
class UpdateSql(Sql): ...           # thêm lệnh = THÊM lớp con, không sửa lớp cũ

06 Cô lập khỏi thay đổi · DIP

Nhu cầu đổi nghĩa là code sẽ đổi. Một lớp client phụ thuộc vào chi tiết hiện thực cụ thể (concrete) sẽ gặp rủi ro khi chi tiết đó đổi. Giải pháp: phụ thuộc vào abstraction (interface / abstract class) để cô lập.

RAG  Ví dụ Portfolio của sách phụ thuộc trực tiếp API TokyoStockExchange (giá đổi mỗi 5 phút → rất khó test). Trong hệ RAG, một dịch vụ trả lời phụ thuộc thẳng vào một nhà cung cấp embedding cụ thể cũng vướng đúng bẫy đó. Đảo phụ thuộc qua interface rồi inject:

class Portfolio:                     # phụ thuộc concrete → khó test
    def __init__(self):
        self.exchange = TokyoStockExchange()   # giá đổi mỗi 5 phút
    def value(self):
        total = 0
        for sym, n in self.holdings.items():
            total += self.exchange.current_price(sym) * n   # giá biến động
        return total

class StockExchange(Protocol):       # abstraction
    def current_price(self, symbol: str) -> Money: ...

class Portfolio:
    def __init__(self, exchange: StockExchange):  # INJECT qua constructor
        self.exchange = exchange
    def value(self): ...

# test: stub giá cố định MSFT=100 → 5 cổ kỳ vọng = 500
class FixedStockExchangeStub:
    def current_price(self, symbol): return Money(100)

07 Ghi nhớ nhanh